HELENİSTİK DÖNEMDE SANAT ANLAYIŞI

  İnsanların kendini ortaya çıkardığı, bir ürün olarak sanatı ortaya koyduğu bir döneme, topluluktan sıyrılıp işlevsellikten kurtulup bireyin ön plana çıkıp idrak sınırlarının zorlandığı bir döneme bakmak keyif verici olabilir. Helenistik dönem bünyesindeki sanat anlayışı;

Helenizm kelime anlamı olarak Yunan Kültürü ile Akdeniz Bölgesi’nde ve Ön Asya’da Doğu Kültürleriyle Yunan Kültürünün karışması ile oluşan evrensel bir kültürdür. Büyük İskender’in Anadolu fetihleri ile başlıyor ve Mısır’ın Roma İmparatorluğunun eline geçmesi ile sona eriyor. Tarih aralığı İ.Ö 330’dan İ.Ö.30 kadar olan 300 yıllık bir dönem.

    Sanatı sanat yapan beslendiği kaynaktır. Bembeyaz bir odada olduğunuzu hayal edin uzun süredir oradasınız tıpkı gördüğünüz tek renk gibi hisleriniz de tek olacaktır. Bir süre sonra odanın bir kenarı başka bir renge boyanırsa sizde tek olan vasat hale gelmiş hissiyatınızın yanına bir başka his ekleyecektir, bir iki ve üç renkler arttıkça karmaşıklaşan iç dünyanızda birkaç duygu birden hissediyor olacaksınız yani Büyük İskender’in kurduğu imparatorluk doğuda  Hindistan’a kuzeyde Karadeniz’e güneyde Mısır’a kadar uzanıyordu, bir renk olan batı insanı başka renkler olan kuzey, güney, doğu insanları ile kaynaştılar bu durum da Helenistik Sanat’ı yarattı.

    Mimari açıdan ise, Eski Yunan Sanat’ına nazaran finansörler artık kent devletleri ve kişiler değil zengin krallar ve soylular olmuştur. Tuhaftır ama aslında bir bakıma Sanat, Sanat olduğu için desteklenmiş oldu. Mimari ve Helen kelimeleri bir arada olunca akla sütunların gelmesi elzemdir. Sütunları şöyle özetlersek;

Korint tipi sütun Helenistik dönemde kullanılan sütundur. Bu fotoğraf bize Korint sütunun yani Helenistik dönemin girift yapısını göstermektedir, sütunda kullanılan yüz ve vücut şekli mısır etkisinin bir sonucudur. Bir Tarih hocamdan öğrendiğim bilgi üzerine; Bulunduğunuz toplumda kriterini kendiniz belirlediğiniz göreceye göre yakışıklı veya güzel insan dünyaya getirebilmek için bambaşka ırklardan, bambaşka genlere sahip iki insan gerekiyor, yani karmaşıklık gerekiyor. Bence Helenlerin bu durumu farksız, dönem Sanatını Karmaşadan doğurmuştur.  

İstanbul Üniversitesi’nin Yunan Roma Mimarisi Ve Sanatı başlıklı yazıdan Eski Yunan Helenistik Dönem Mimarisi alt başlığından iki örnek vereceğim.

İskender Lahdi:  Bu lahit ilk Türk arkeoloğu Osman Hamdi Bey tarafından o zaman Osmanlı toprağı olan Lübnan’ın antik Sidon kentinde bulunmuştur. İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde sergilenmektedir. Erken Helenistik Dönem’in en önemli orijinal eserlerinden biridir. Lahitte doğu ve batı etkileri bir arada görülür. Lahdin uzun taraflarından birinde av, diğerinde savaş; kısa taraflarından birinde yine av ve savaş sahneleri vardır. Uzun taraflarındaki av ve savaş sahnelerinde atlı olarak Büyük İskender betimlenmiştir. Kompozisyonda Persler kıyafetliler ve Makedonlar vardır. Savaş ve av sahnelerinde tarihî B. İskender’in yakınındaki tarihî figürler betimlenmiş olabilir. Lahitte yenilikçi bir üslup yoktur, ancak değişik halkların sanatlarından etkilenerek, bunu bünyesinde toplamıştır. Bu mermer lahit, MÖ 323’ten sonra ölen Sidon kralı Abdolonymos’un lahdi olmalıdır.

Lysippos Ekolü: Üç boyutluluk ve derinliğin öne çıktığı bu ekolün temsilcileri Daippos, Boidas ve Euthykrates isimli üç oğlu ve öğrencileri Euthykides ile Teisikrates’tir. Euthykides’in ünlü heykeli Antiokheia (Antakya) Tykhesi, Lysippos ekolünün ve dönemin özelliklerini yansıtır. Bu heykel Seleukos kralı I. Seleukos (MÖ 300 yılları) dönemine tarihlenir. Orijinali bronzdan olmalıdır, ancak mermer Roma Dönemi kopyaları günümüze ulaşabilmiştir. Antiokheia kentinin Tykhe (Şans Tanrıçası) bir kaya üzerinde oturuken ve ayağı Orontes (Asi) Nehri üzerindeyken betimlenmiştir. Bir taraftan düz, bir taraftan eğimli üçgen kompozisyon bu dönemin özelliği olarak görülür.

25.07.19 / İzmir

FAYDALANILAN ESERLER:

1-İstanbul Üniversitesi Açık Ve Uzaktan Eğitim Fakültesi, Yunan Roma Mimarisi Ve Sanatı, 6.Eski Yunan Helenistik Dönem Mimarisi (İnternet sitesi)
2-Antik Tarih, Korint Başlık Nedir (İnternet Sitesi)
3-https://www.academia.edu/16542462/Hellenistik_D%C3%B6nemde_Mitolojik_Konulu_Grup_Heykeller
4-https://www.metmuseum.org/toah/hd/haht/hd_haht.htm
5- Antiokheia Tykhesi. (İÜ Klasik Arkeoloji A. D. Dia Arşivi)
6- İskender Lahdi. (http://www.istanbularkeoloji.gov.tr/web/14-51-1-1/muze_-_tr/koleksiyonlar/arkeoloji_muzesi_eserler/iskender_lahdi)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir